{"id":33,"date":"2026-06-30T12:57:05","date_gmt":"2026-06-30T12:57:05","guid":{"rendered":"https:\/\/hocabul.net\/?p=33"},"modified":"2026-06-30T12:57:06","modified_gmt":"2026-06-30T12:57:06","slug":"korelasyon-nedensellik-degildir-istatistigin-en-tehlikeli-tuzagi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hocabul.net\/?p=33","title":{"rendered":"Korelasyon Nedensellik De\u011fildir: \u0130statisti\u011fin En Tehlikeli Tuza\u011f\u0131"},"content":{"rendered":"

Yaz aylar\u0131nda dondurma sat\u0131\u015flar\u0131 artar. Ayn\u0131 d\u00f6nemde denizde bo\u011fulma vakalar\u0131 da artar. Veriye bakarsan\u0131z ikisi m\u00fckemmel bir uyum i\u00e7indedir. Peki dondurma bo\u011fulmaya m\u0131 yol a\u00e7\u0131yor? Elbette hay\u0131r. Bu klasik \u00f6rnek, istatisti\u011fin en tehlikeli tuza\u011f\u0131n\u0131 \u00f6zetler: iki \u015fey birlikte hareket ediyor olabilir ama bu, birinin di\u011ferine sebep oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez.<\/p>

Korelasyon nedir?<\/h2>

Korelasyon, iki de\u011fi\u015fkenin birlikte de\u011fi\u015fme e\u011filimidir. Biri art\u0131nca di\u011feri de art\u0131yorsa pozitif, biri art\u0131nca di\u011feri azal\u0131yorsa negatif korelasyon vard\u0131r. Korelasyon yaln\u0131zca bir \u201cbirliktelik\u201d \u00f6l\u00e7er; neden-sonu\u00e7 hakk\u0131nda tek ba\u015f\u0131na hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylemez.<\/p>

Neden nedensellik de\u011fildir?<\/h2>

\u00c7o\u011fu zaman g\u00f6r\u00fcnmeyen bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc de\u011fi\u015fken (confounder) her ikisini birden etkiler. Dondurma ve bo\u011fulma \u00f6rne\u011finde bu de\u011fi\u015fken s\u0131cak havad\u0131r: s\u0131cak hem dondurma sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 hem de denize girenlerin say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r. \u0130ki olay aras\u0131nda do\u011frudan bir ba\u011f yok; ortak bir sebebe ba\u011fl\u0131lar. G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz korelasyonun arkas\u0131nda b\u00f6yle gizli bir fakt\u00f6r olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 her zaman sorgulamal\u0131s\u0131n\u0131z.<\/p>

Y\u00f6n sorunu: hangisi sebep?<\/h2>

Bir ili\u015fki ger\u00e7ek olsa bile y\u00f6n\u00fc belirsiz olabilir. \u201cMutlu insanlar daha \u00e7ok spor yap\u0131yor\u201d verisi, spor mu mutluluk getiriyor yoksa mutlu insanlar m\u0131 daha \u00e7ok spor yapmaya e\u011filimli sorusunu yan\u0131tlamaz. Buna ters nedensellik denir ve korelasyonu nedensellik sanman\u0131n s\u0131k bir bi\u00e7imidir.<\/p>

Tesad\u00fcf korelasyonlar<\/h2>

Yeterince \u00e7ok veri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131rsan\u0131z, tamamen alakas\u0131z iki \u015feyin tesad\u00fcfen \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bulursunuz. \u0130nternet bu t\u00fcr komik \u201csahte korelasyonlarla\u201d doludur. Bu da bize \u015funu hat\u0131rlat\u0131r: bir grafik g\u00fczel \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor diye arada anlaml\u0131 bir ba\u011f oldu\u011fu sonucuna atlamak yanl\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>

Nas\u0131l korunursunuz?<\/h2>

Bir korelasyon g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczde \u015fu \u00fc\u00e7 soruyu sorun: Gizli bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc de\u011fi\u015fken olabilir mi? Y\u00f6n ters olabilir mi? Bu sadece tesad\u00fcf m\u00fc? Nedenselli\u011fi ger\u00e7ekten kan\u0131tlamak i\u00e7in genellikle kontroll\u00fc deney gerekir. Bir veriyi do\u011fru \u00f6zetlemek de ayn\u0131 disiplini ister; bu y\u00fczden ortalama, medyan ve standart sapma yaz\u0131m\u0131za<\/a> da g\u00f6z atman\u0131z\u0131 \u00f6neririz. Konunun ayr\u0131nt\u0131l\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131 i\u00e7in korelasyon ve nedensellik ay\u0131r\u0131m\u0131<\/a> iyi bir kaynakt\u0131r. \u0130\u015fin hocas\u0131, \u201cbirlikte hareket ediyor\u201d ile \u201cbiri di\u011ferine sebep oluyor\u201d aras\u0131ndaki fark\u0131 asla kar\u0131\u015ft\u0131rmaz.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yaz aylar\u0131nda dondurma sat\u0131\u015flar\u0131 artar. Ayn\u0131 d\u00f6nemde denizde bo\u011fulma vakalar\u0131 da artar. Veriye bakarsan\u0131z ikisi m\u00fckemmel bir uyum i\u00e7indedir. Peki dondurma bo\u011fulmaya m\u0131 yol a\u00e7\u0131yor? Elbette hay\u0131r. Bu klasik \u00f6rnek, istatisti\u011fin en tehlikeli tuza\u011f\u0131n\u0131 \u00f6zetler: iki \u015fey birlikte hareket ediyor olabilir ama bu, birinin di\u011ferine sebep oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez. Korelasyon nedir? Korelasyon, iki de\u011fi\u015fkenin birlikte … Read more<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-33","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-istatistik-olasilik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hocabul.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/33","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hocabul.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hocabul.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hocabul.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hocabul.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=33"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hocabul.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/33\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":34,"href":"https:\/\/hocabul.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/33\/revisions\/34"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hocabul.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=33"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hocabul.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=33"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hocabul.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=33"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}