{"id":74,"date":"2026-07-07T06:48:34","date_gmt":"2026-07-07T06:48:34","guid":{"rendered":"https:\/\/hocabul.net\/?p=74"},"modified":"2026-07-07T06:48:34","modified_gmt":"2026-07-07T06:48:34","slug":"buyuk-sayilar-yasasi-kumarbazin-yanilgisiyla-neden-surekli-karistirilir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hocabul.net\/?p=74","title":{"rendered":"B\u00fcy\u00fck Say\u0131lar Yasas\u0131: Kumarbaz\u0131n Yan\u0131lg\u0131s\u0131yla Neden S\u00fcrekli Kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bir madeni paray\u0131 10 kez att\u0131\u011f\u0131n\u0131zda 7 kez tura gelebilir \u2014 bu, hi\u00e7 de \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil. Ama ayn\u0131 paray\u0131 10 milyon kez att\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, tura gelme oran\u0131n\u0131n neredeyse tam olarak y\u00fczde 50&#8217;ye yakla\u015faca\u011f\u0131ndan emin olabilirsiniz. Bu basit ama derin g\u00f6zlem, istatisti\u011fin en temel prensiplerinden birinin \u00f6zeti: B\u00fcy\u00fck Say\u0131lar Yasas\u0131. Ne var ki bu yasa, <a href=\"https:\/\/hocabul.net\/?p=18\">kumarbaz\u0131n yan\u0131lg\u0131s\u0131 yaz\u0131m\u0131zda<\/a> anlatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z mant\u0131k hatas\u0131yla s\u00fcrekli kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor \u2014 oysa ikisi birbirinin neredeyse tam tersini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u00fcy\u00fck Say\u0131lar Yasas\u0131 Asl\u0131nda Ne Diyor?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu yasa basit\u00e7e \u015funu s\u00f6yl\u00fcyor: bir rastgele deneyi ne kadar \u00e7ok tekrarlarsan\u0131z, g\u00f6zlemledi\u011finiz ortalama sonu\u00e7, o kadar \u00e7ok teorik (beklenen) de\u011fere yakla\u015f\u0131r. Bir zar att\u0131\u011f\u0131n\u0131zda tek bir at\u0131\u015f\u0131n sonucu tamamen \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez; ama zar\u0131 bir milyon kez att\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, her bir say\u0131n\u0131n (1&#8217;den 6&#8217;ya) yakla\u015f\u0131k alt\u0131da bir oran\u0131nda geldi\u011fini g\u00f6receksiniz \u2014 bu, tesad\u00fcf de\u011fil, matematiksel bir kesinlik.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu prensip ilk olarak 18. y\u00fczy\u0131lda \u0130svi\u00e7reli matematik\u00e7i Jakob Bernoulli taraf\u0131ndan kan\u0131tland\u0131 ve o zamandan beri olas\u0131l\u0131k teorisinin temel ta\u015flar\u0131ndan biri olarak kabul ediliyor. Sigorta \u015firketlerinden kumarhanelere, anket \u015firketlerinden bilimsel deneylere kadar say\u0131s\u0131z alan, bu yasan\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirli\u011fine dayan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Kumarbaz\u0131n Yan\u0131lg\u0131s\u0131yla Kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lma Sebebi<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130\u015fte tam burada i\u015fler kar\u0131\u015f\u0131yor. Kumarbaz\u0131n yan\u0131lg\u0131s\u0131, bir madeni para \u00fcst \u00fcste be\u015f kez tura geldi\u011finde &#8220;art\u0131k yaz\u0131 gelmeli, \u00e7\u00fcnk\u00fc ortalama dengelenmeli&#8221; diye d\u00fc\u015f\u00fcnme hatas\u0131d\u0131r. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce, B\u00fcy\u00fck Say\u0131lar Yasas\u0131&#8217;n\u0131n yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f bir versiyonu: insanlar, &#8220;uzun vadede ortalamaya yakla\u015f\u0131lacaksa, bu yakla\u015f\u0131m\u0131n k\u0131sa vadede bir &#8216;d\u00fczeltme&#8217; ile ger\u00e7ekle\u015fmesi gerekti\u011fini&#8221; d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Ama ger\u00e7ek \u015fu ki, bir sonraki at\u0131\u015f\u0131n sonucu \u00f6nceki at\u0131\u015flardan tamamen ba\u011f\u0131ms\u0131z; madeni paran\u0131n &#8220;haf\u0131zas\u0131&#8221; yok.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">B\u00fcy\u00fck Say\u0131lar Yasas\u0131&#8217;n\u0131n ger\u00e7ek anlam\u0131 \u015fu: ortalamaya yakla\u015fma, ge\u00e7mi\u015fteki sapmalar\u0131 &#8220;telafi eden&#8221; yeni sonu\u00e7larla de\u011fil, sadece yeterince \u00e7ok yeni g\u00f6zlem eklendi\u011finde ge\u00e7mi\u015fteki sapmalar\u0131n istatistiksel olarak <em>\u00f6nemsizle\u015fmesiyle<\/em> ger\u00e7ekle\u015fiyor. Yani 5 tura&#8217;dan sonra 5 yaz\u0131 gelmesi gerekmiyor; sadece milyonlarca yeni at\u0131\u015f eklendi\u011finde, o ilk 5 turan\u0131n toplam orana etkisi istatistiksel olarak s\u0131f\u0131ra yakla\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Neden Bu Ayr\u0131m Bu Kadar \u00d6nemli?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu ayr\u0131m\u0131 do\u011fru yapmak, g\u00fcnl\u00fck hayatta \u00f6nemli kararlar\u0131 etkileyebiliyor. \u00d6rne\u011fin bir yat\u0131r\u0131mc\u0131, &#8220;bu hisse son be\u015f g\u00fcnd\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcyor, art\u0131k y\u00fckselmesi gerekir&#8221; diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrse, kumarbaz\u0131n yan\u0131lg\u0131s\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olur \u2014 piyasa hareketleri, \u00f6nceki g\u00fcnlerin &#8220;dengelenmesi&#8221; gerekti\u011fini bilmiyor. Ama ayn\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131, &#8220;k\u0131sa vadeli dalgalanmalara bakmak yerine uzun vadeli ortalama getiriye bakmal\u0131y\u0131m&#8221; derse, B\u00fcy\u00fck Say\u0131lar Yasas\u0131&#8217;n\u0131 do\u011fru uygulam\u0131\u015f olur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu t\u00fcr yanl\u0131\u015f yorumlamalar\u0131n bir ba\u015fka kuzeni de <a href=\"https:\/\/hocabul.net\/?p=31\">ortalama yalan s\u00f6yleyebilir yaz\u0131m\u0131zda<\/a> bahsetti\u011fimiz durumlar; bir ortalaman\u0131n tek ba\u015f\u0131na yan\u0131lt\u0131c\u0131 olabilece\u011fini biliyoruz, ama B\u00fcy\u00fck Say\u0131lar Yasas\u0131 bize ayn\u0131 zamanda \u015funu da hat\u0131rlat\u0131yor: yeterince b\u00fcy\u00fck ve rastgele bir \u00f6rneklemde, o ortalama ger\u00e7ekten g\u00fcvenilir bir referans noktas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Mesele, \u00f6rneklemin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve rastgeleli\u011fi.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Spor ve Oyun D\u00fcnyas\u0131ndan \u00d6rnekler<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">B\u00fcy\u00fck Say\u0131lar Yasas\u0131, spor istatistiklerinde de s\u00fcrekli kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Bir basketbolcunun serbest at\u0131\u015f y\u00fczdesi, tek bir ma\u00e7ta y\u00fczde 100 ya da y\u00fczde 0 olabilir \u2014 ama sezon boyunca binlerce at\u0131\u015f birikince, bu oran oyuncunun ger\u00e7ek yetene\u011fine \u00e7ok daha yak\u0131n bir say\u0131ya oturur. Bu y\u00fczden analistler, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6rneklemlere (tek bir ma\u00e7, birka\u00e7 at\u0131\u015f) dayanarak &#8220;bu oyuncu art\u0131k iyi de\u011fil&#8221; gibi sonu\u00e7lar \u00e7\u0131karmaktan ka\u00e7\u0131n\u0131yor; as\u0131l g\u00fcvenilir resim, yeterince b\u00fcy\u00fck bir \u00f6rneklem birikince ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu mant\u0131k, Bayes\u00e7i d\u00fc\u015f\u00fcnme yakla\u015f\u0131m\u0131yla da yak\u0131ndan ili\u015fkili; yeni kan\u0131tlar geldik\u00e7e inanc\u0131m\u0131z\u0131 nas\u0131l g\u00fcncellememiz gerekti\u011fini <a href=\"https:\/\/hocabul.net\/?p=37\">Bayes teoremi yaz\u0131m\u0131zda<\/a> ele alm\u0131\u015ft\u0131k. B\u00fcy\u00fck Say\u0131lar Yasas\u0131 da benzer bir \u015fekilde, &#8220;yeterince veri topland\u0131\u011f\u0131nda ger\u00e7ek \u00f6r\u00fcnt\u00fc ortaya \u00e7\u0131kar&#8221; ilkesine dayan\u0131yor \u2014 ikisi de sab\u0131rl\u0131 ve veri temelli d\u00fc\u015f\u00fcnmenin \u00f6nemini vurguluyor.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Resmi ve Akademik Kaynak<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu konunun matematiksel temelini ve tarihini daha derinlemesine incelemek istersen, <a href=\"https:\/\/www.britannica.com\/science\/law-of-large-numbers\">Britannica&#8217;n\u0131n B\u00fcy\u00fck Say\u0131lar Yasas\u0131 maddesine<\/a> g\u00f6z atabilirsin; Bernoulli&#8217;nin orijinal ispat\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki uygulamalar\u0131na kadar konuyu kapsaml\u0131 bir \u015fekilde ele al\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Son S\u00f6z<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">B\u00fcy\u00fck Say\u0131lar Yasas\u0131 ile kumarbaz\u0131n yan\u0131lg\u0131s\u0131 aras\u0131ndaki fark, asl\u0131nda istatistiksel d\u00fc\u015f\u00fcnmenin en g\u00fczel derslerinden biri: rastgelelik k\u0131sa vadede kaotik g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, ama yeterince \u00e7ok g\u00f6zlemle sab\u0131rla topland\u0131\u011f\u0131nda, alt\u0131nda yatan ger\u00e7ek \u00f6r\u00fcnt\u00fc ortaya \u00e7\u0131kar. Sorun, bu sabr\u0131 beklemeden, k\u0131sa vadeli sapmalara anlam y\u00fcklemeye \u00e7al\u0131\u015fmakta.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bir madeni paray\u0131 10 kez att\u0131\u011f\u0131n\u0131zda 7 kez tura gelebilir \u2014 bu, hi\u00e7 de \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil. Ama ayn\u0131 paray\u0131 10 milyon kez att\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, tura gelme oran\u0131n\u0131n neredeyse tam olarak y\u00fczde 50&#8217;ye yakla\u015faca\u011f\u0131ndan emin olabilirsiniz. Bu basit ama derin g\u00f6zlem, istatisti\u011fin en temel prensiplerinden birinin \u00f6zeti: B\u00fcy\u00fck Say\u0131lar Yasas\u0131. Ne var ki bu yasa, kumarbaz\u0131n yan\u0131lg\u0131s\u0131 &#8230; <a title=\"B\u00fcy\u00fck Say\u0131lar Yasas\u0131: Kumarbaz\u0131n Yan\u0131lg\u0131s\u0131yla Neden S\u00fcrekli Kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r?\" class=\"read-more\" href=\"https:\/\/hocabul.net\/?p=74\" aria-label=\"Read more about B\u00fcy\u00fck Say\u0131lar Yasas\u0131: Kumarbaz\u0131n Yan\u0131lg\u0131s\u0131yla Neden S\u00fcrekli Kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r?\">Read more<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-74","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-istatistik-olasilik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hocabul.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hocabul.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hocabul.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hocabul.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hocabul.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=74"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hocabul.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":75,"href":"https:\/\/hocabul.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74\/revisions\/75"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hocabul.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=74"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hocabul.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=74"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hocabul.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=74"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}