Bir öğrenci bir sınavda beklenmedik şekilde çok yüksek bir not alır. Öğretmen onu tebrik eder, öğrenci kendine güvenir. Ama bir sonraki sınavda not, o kadar yüksek çıkmaz — genelde ortalamaya daha yakın bir yere düşer. Öğretmen bunu “başarı gevşekliği” olarak yorumlayabilir, öğrenci “şansım tükendi” diyebilir. Ama istatistik farklı bir açıklama sunuyor: bu iki yorum da … Read more
Herkesin başına gelmiştir: “şifremi unuttum” ekranıyla karşılaşıp, hangi siteye hangi şifreyi koyduğunuzu hatırlamaya çalışmak. Bu yüzden çoğu insan, farkında olmadan aynı şifreyi ya da onun küçük bir varyasyonunu onlarca sitede kullanıyor. Sorun şu ki, bu alışkanlık dijital güvenliğinizdeki en büyük zayıf noktalardan biri. Şifre yöneticileri, tam olarak bu sorunu çözmek için var — hem güvenliği … Read more
“Bu takım sahada gerçekten çok baskı kuruyor” cümlesini bir maç yorumcusundan defalarca duymuşsunuzdur. Ama bu izlenim, öznel bir gözlemden öteye geçebilir mi? Bir takımın rakibe ne kadar “nefes aldırmadığını” somut bir sayıya dökmek mümkün mü? İşte modern futbol analitiğinin bu soruya verdiği cevaplardan biri: PPDA (Passes Allowed Per Defensive Action), yani “Savunma Hareketi Başına İzin … Read more
Bilimsel bir haberde ya da araştırma özetinde muhtemelen şu cümleyi görmüşsünüzdür: “sonuç istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p < 0.05)”. Bu cümle kulağa çok kesin ve güvenilir geliyor, sanki bilim insanları bir gerçeği kanıtlamış gibi. Ama gerçek şu ki, p-değeri kavramı istatistikte en sık yanlış anlaşılan, en sık kötüye kullanılan ve giderek daha fazla bilim insanının … Read more
Neredeyse her ay bir şirketin, “kullanıcı verileri sızdırıldı” diye haber olduğunu görüyoruz. Bir e-ticaret sitesi, bir sosyal medya platformu, hatta bazen bir devlet kurumu — milyonlarca kullanıcı adı, e-posta ve şifre bir anda internetin karanlık köşelerinde dolaşmaya başlıyor. Peki bu haberi her okuduğunuzda “acaba benim bilgilerim de o listede mi” diye merak ediyor ama nereden … Read more
xG (beklenen gol) modern futbol analizinin en tanıdık metriği oldu, ama önemli bir kör noktası var: xG sadece şutu ölçüyor. Peki ya golü hazırlayan pas? Ya rakip savunmayı çözen o orta saha dripling’i? Bir oyuncu hiç şut çekmeden, hatta hiç asist yapmadan bile maça muazzam bir katkı sağlayabilir. İşte tam bu boşluğu doldurmak için geliştirilen … Read more
İstatistikte en rahatsız edici anlardan biri, verinin her parçası doğru olduğu hâlde bütünün yanlış bir hikaye anlatmasıdır. Bir hastane tedavisinde her yaş grubunda bir ilaç daha etkili çıkabilir, ama tüm hastalar bir araya toplandığında sonuç tam tersine dönebilir. Bu tuhaf ama gerçek fenomene istatistikte Simpson Paradoksu deniyor ve veriyle uğraşan herkesin er ya da geç … Read more
Şifre kırmak eskisi kadar zor değil. Veri sızıntıları, kaba kuvvet saldırıları ve oltalama (phishing) siteleri sayesinde bir şifre, düşündüğünüzden çok daha kolay başkasının eline geçebiliyor. İşte tam bu noktada devreye giren iki faktörlü doğrulama (2FA), tek bir çalınan şifrenin hesabınızın tamamen ele geçirilmesi anlamına gelmemesini sağlayan en basit ama en etkili savunma katmanı. 2FA Aslında … Read more
Bayes teoremi, kulağa karmaşık gelen ama aslında son derece sezgisel bir fikri anlatır: yeni bir kanıt geldiğinde, bir şeye olan inancımızı ne kadar güncellememiz gerektiği. Hava kararınca şemsiye almak ya da bir doktorun test sonucuna göre teşhisini değiştirmesi hep bu mantığın günlük halidir. Bu yazıda Bayesçi düşünmeyi formule boğulmadan ele alıyoruz. Temel sezgi Bayes’in özü … Read more
Bir maçı izlerken “bu takım topu hep sağ kanattan ilerletiyor” ya da “orta saha oyuncusu adeta takımın kalbi” dediğimiz oluyor. Ama bu izlenimi somut bir görselle kanıtlamak mümkün mü? İşte pas ağları (pass networks) tam olarak bunu yapıyor: Bir takımın 90 dakika boyunca nasıl oynadığını, tek bir görselde özetliyor. Pas Ağı Aslında Ne Gösteriyor? Basitçe … Read more