xG (beklenen gol) modern futbol analizinin kapısını araladı, ama hikaye orada bitmiyor. xG yalnızca şutların kalitesini ölçer; oysa bir maçta pas kalitesi, kaleci performansı ve “hak edilen puan” gibi başka boyutlar da vardır. Bu yazıda, xG’nin etrafında gelişen üç ileri metriği sade bir dille açıklıyoruz: xA, post-shot xG ve xPoints.
xA — Beklenen Asist
xA, bir pasın gol asistine dönüşme olasılığını ölçer. Mantık xG ile aynıdır ama şuta değil, şutu hazırlayan pasa odaklanır. Bir oyuncu sezon boyunca hiç asist yapmamış olabilir ama xA’sı yüksekse, aslında sürekli gol pozisyonu yarattığını; sorunun bitiricilik yapan takım arkadaşlarında olduğunu anlarsınız. xA, “sessiz yaratıcıları” görünür kılar.
Post-Shot xG (PSxG) — Kaleciyi Ölçmek
Normal xG, şut çekilmeden önceki pozisyonun kalitesini ölçer. Post-shot xG ise yalnızca isabetli şutlara bakar ve “topun kaleye gidiş yönüne göre” gol olma olasılığını hesaplar. Bu metrik özellikle kaleci analizi için değerlidir: bir kaleci, karşılaştığı PSxG toplamından daha az gol yiyorsa, beklenenin üzerinde kurtarış yapıyor demektir.
xPoints (xP) — Beklenen Puan
xPoints, bir takımın ürettiği ve rakibine verdiği xG’ye bakılarak “uzun vadede ortalama kaç puan toplaması beklenirdi” sorusunu yanıtlar. Gerçek puanı xPoints’inin çok altında olan bir takım şanssız (ya da bitiricilik sorunu olan) bir takımdır ve genelde zamanla ortalamaya yaklaşır. Bu yüzden xP, lig tablosunun “gerçek” resmini görmek için kullanılır.
Bu metrikleri birlikte okumak
Tek bir metrik tek başına yanıltıcı olabilir; gücü birlikte okumaktan gelir. Yüksek xG + düşük gol = bitiricilik sorunu; yüksek xA + düşük asist = bencil ya da şanssız hücum; düşük PSxG’ye rağmen az yenen gol = iyi kaleci. Bu metriklerin güncel değerlerini FBref gibi açık istatistik platformlarında takip edebilirsiniz. İşin hocası, tek bir sayıya değil, sayıların birlikte anlattığı hikayeye bakar.