Bir maçı izlerken “bu takım topu hep sağ kanattan ilerletiyor” ya da “orta saha oyuncusu adeta takımın kalbi” dediğimiz oluyor. Ama bu izlenimi somut bir görselle kanıtlamak mümkün mü? İşte pas ağları (pass networks) tam olarak bunu yapıyor: Bir takımın 90 dakika boyunca nasıl oynadığını, tek bir görselde özetliyor.
Pas Ağı Aslında Ne Gösteriyor?
Basitçe anlatmak gerekirse, bir pas ağı grafiğinde her oyuncu bir nokta (düğüm) olarak, oyuncular arasındaki pas alışverişi ise bu noktaları birbirine bağlayan çizgiler (kenarlar) olarak gösterilir. Görselin detayları da boşuna değil:
- Noktanın büyüklüğü genellikle o oyuncunun maçtaki pas sayısını gösterir — büyük nokta, çok pas alıp veren bir oyuncu demektir.
- Noktanın konumu oyuncunun sahadaki ortalama pozisyonunu temsil eder.
- Çizginin kalınlığı iki oyuncu arasındaki pas sayısını gösterir — kalın çizgi, sık kullanılan bir pas hattı demektir.
Sonuçta ortaya, bir takımın oyun kimliğini adeta bir “parmak izi” gibi gösteren bir görsel çıkar.
Neden Sadece Şut Haritasıyla Yetinmiyoruz?
Şut haritası çizmeyi anlattığımız yazımızda gördüğümüz gibi, şut haritaları bir takımın nereden gol tehdidi ürettiğini gösterir. Ama bu, hikayenin sadece son bölümü. Pas ağları ise hikayenin gövdesini anlatır: Top o pozisyona nasıl ulaştı? Hangi oyuncu üzerinden ilerledi? Takım hangi bölgede daha rahat, hangi bölgede daha sıkışık oynuyor?
İki görseli yan yana koyduğunuzda, bir takımın sadece nerede şut çektiğini değil, o şutu nasıl bir oyun kurgusuyla ürettiğini de görebilirsiniz.
Pas Ağları Neyi Ortaya Çıkarır?
Bir pas ağı grafiğine baktığınızda genellikle şu sorulara cevap bulabilirsiniz:
- Takımın “kalbi” kim? En çok bağlantıya sahip, en kalın çizgilerle çevrili oyuncu genellikle oyun kurucudur.
- Takım hangi kanadı tercih ediyor? Sağ ya da sol tarafta yoğunlaşan bağlantılar, takımın hangi kanattan hücum kurmayı sevdiğini gösterir.
- Savunma hattı ne kadar geniş oynuyor? Beklerin sahadaki ortalama konumu, takımın ne kadar geniş ya da dar bir hat oynadığına dair ipucu verir.
- Bağlantı kopukluğu var mı? Bazı oyuncular arasında hiç ya da çok az çizgi varsa, bu takımın oyun akışında bir kopukluk olduğuna işaret edebilir.
Veriyi Nereden Bulup Nasıl Çiziyoruz?
Daha önce futbol verisi kaynaklarını incelediğimiz rehberde bahsettiğimiz StatsBomb Open Data gibi kaynaklar, pas ağı çizmek için gereken olay verisini (kim kime, ne zaman pas verdi) ücretsiz olarak sunuyor. Bu veriyi elde ettikten sonra, mplsoccer ile şut haritası çizerken kullandığımız aynı Python kütüphanesiyle, birkaç satır kodla bir pas ağı görselleştirmesi oluşturmak mümkün. Temel mantık şu: Her oyuncunun ortalama pas konumunu hesaplayıp sahaya bir nokta olarak yerleştiriyorsunuz, ardından oyuncu çiftleri arasındaki pas sayısına göre aralarına bir çizgi çiziyorsunuz.
Bir Uyarı: Sadece İlk 15-20 Dakikaya Bakın
Deneyimli analistlerin sıkça verdiği bir tüyo var: Pas ağını maçın tamamı yerine ilk gol ya da ilk kırmızı kart öncesindeki bölümle sınırlamak daha anlamlı sonuçlar verir. Çünkü skor değiştiğinde takımların oyun tarzı da genellikle değişir — önde giden takım topu daha çok tutar, geride kalan risk alır. Tüm maçı tek bir grafikte özetlemek, bu farklı “evreleri” birbirine karıştırıp yanıltıcı bir görsel ortaya çıkarabilir — tıpkı yanıltıcı grafikler yazımızda bahsettiğimiz, doğru veriyi yanlış sunmanın nasıl yanlış bir izlenim yarattığı gibi.
Sonuç olarak pas ağları, “bu takım nasıl oynuyor?” sorusuna göz ile bakılan bir maçtan çok daha nesnel bir cevap verir. Bir sonraki maçınızı izlerken, aklınızdan geçen o taktik yorumu bir gün kendi çizdiğiniz bir pas ağıyla kanıtlayabilirsiniz.
Pas ağı çizimi için pratik, açık kaynaklı bir örnek görmek isteyenler mplsoccer kütüphanesinin resmi dokümantasyonundaki pas ağı örneğine göz atabilir.