“Yeni tasarım daha çok satıyor”, “Bu ilaç etkili”… Böyle iddiaları duygularla değil, veriyle sınamanın bir yolu var: hipotez testi. Modern bilimin ve veri analizinin karar verme çerçevesidir.
Sıfır hipotezi ve alternatif
Her test iki iddiayla başlar. Sıfır hipotezi “bir fark yok” der (ihtiyatlı, varsayılan tutum). Alternatif hipotez ise “bir fark var” der. Amaç, veriyi kullanarak sıfır hipotezini reddedecek kadar güçlü kanıt olup olmadığını görmektir.
Nasıl çalışır?
Önce “aslında fark yok” varsayarsınız. Sonra elinizdeki sonucun, bu varsayım doğruyken tesadüfen ortaya çıkma olasılığına bakarsınız. Bu olasılık yeterince küçükse, “bu tesadüf olamaz” deyip sıfır hipotezini reddedersiniz.
p-değeriyle ilişkisi
İşte o “tesadüf olasılığı” tam olarak p-değeridir. Küçük bir p-değeri, sonucun şansa bağlanmasının zor olduğunu gösterir. Ama p-değerinin ne olmadığını da bilmek gerekir; bunu ilgili yazımızda ele aldık.
İki tür hata
Bir test yanılabilir: aslında fark yokken “var” demek ya da varken “yok” demek. Bu iki hatayı Tip I ve Tip II hata yazımızda anlattık; hipotez testini anlamanın anahtarı bu dengedir. Kavram için hipotez testi sayfasına bakabilirsiniz.
İşin hocası ne yapar?
İşin hocası bir iddiayı duyunca “kanıt ne kadar güçlü?” diye sorar; sezgiyle değil, sınanabilir bir çerçeveyle karar verir.
İlgili yazı: Binom Dağılımı